Een drukke werkdag, het gevoel hebben dat u iets belangrijks hebt vergeten of een gespannen gesprek. Stress is een natuurlijk onderdeel van het leven. Kortstondige stress houdt ons alert en scherp, maar als deze constant aanwezig is, staat ons zenuwstelsel op overlevingsstand. In dit blog vertellen we u hoe we het zenuwstelsel tot rust kunnen brengen.
- Wat is het zenuwstelsel?
- Meerdere zenuwstelsels: centraal en perifeer
- Stress en rust: fight or flight of rest and digest?
- Een oeroud stressysteem
- Hoe herken ik een overprikkeld zenuwstelsel?
- Wat zijn de gevolgen van een overbelast zenuwstelsel?
- 6 Tips om het zenuwstelsel te kalmeren
- Herstel kost tijd
Wat is het zenuwstelsel?
Het zenuwstelsel, bestaande uit de hersenen, het ruggenmerg en zenuwen, vormt hèt communicatienetwerk van ons lichaam. Het verbindt alle delen van het lichaam met elkaar en speelt een onmisbare rol in alles wat we doen. Het bestaat uit het centrale zenuwstelsel en het perifere zenuwstelsel. Het centrale zenuwstelsel wordt door de hersenen en het ruggenmerg gevormd en het perifere zenuwstelsel omvat de zenuwen die organen en spieren verbinden met het centrale systeem.
Via zenuwsignalen sturen de hersenen opdrachten in de vorm van prikkels naar ons lichaam en ontvangen ze informatie terug. Dankzij dit netwerk kunnen we niet alleen bewegen, ademhalen en zintuigen gebruiken, maar ook emoties ervaren en cognitief functioneren.
“Dit wordt ook wel het vegetatieve of onwillekeurige zenuwstelsel genoemd”
Ons zenuwstelsel bestaat dus uit het centraal en het perifeer zenuwstelsel. Het perifeer zenuwstelsel kunnen we weer onderverdelen in:
- Het somatische zenuwstelsel: dit is het deel van het perifere zenuwstelsel waar we controle over hebben. Het zorgt voor de bewuste aansturing van onze spieren en zorgt ervoor dat we kunnen lopen, bewegen en praten.
- Het autonoom zenuwstelsel: dit wordt ook wel het vegetatieve of onwillekeurige zenuwstelsel genoemd en bestuurt processen waar we geen invloed op kunnen uitoefenen. Denk aan de hartslag, vertering, ademhaling en het reguleren van de lichaamstemperatuur. We hebben hier geen invloed op of controle over. Het autonoom zenuwstelsel heeft twee delen die tegengesteld werken. Dit zijn de sympathische en parasympathische delen.
“Het sympatische systeem wordt geactiveerd als we actief zijn”
Maar wat betekenen die twee delen concreet? We leggen het uit. Als een van de twee delen in het autonoom zenuwstelsel actief is, is de ander automatisch minder actief. Ondanks hun tegengestelde werking, werken deze systemen nauw met elkaar samen om op de juiste manier te reageren op prikkels van buitenaf. Ze worden ook wel het 'gaspedaal' en het 'rempedaal' van ons lichaam genoemd. Hoe zit dit precies?
Het sympatische zenuwstelsel
Dit systeem wordt ook wel het fight or flight systeem genoemd. Het sympatische systeem wordt geactiveerd als we actief zijn, bijvoorbeeld in stressvolle situaties. Het systeem activeert de spieren, versnelt de ademhaling en hartslag en zorgt ervoor dat de bloeddruk stijgt. Zo wordt het lichaam op actie voorbereid. Hierbij spelen de hormonen adrenaline en noradrenaline een belangrijke rol.
Het parasympatische zenuwstelsel
Dit systeem wordt ook wel rest and digest genoemd. Het parasympatisch zenuwstelsel zorgt in tegenstelling tot het sympatisch zenuwstelsel voor rust, ontspanning en herstel. Parasympatische zenuwen helpen om de spijsvertering te bevorderen en tegelijkertijd de hartslag en de ademhaling te vertragen. Hierbij spelen remmende neurotransmitters zoals GABA een belangrijke rol. Een sleutelrol binnen dit systeem wordt vervuld door de nervus vagus. Dit is de langste zenuw in het lichaam, die signalen tussen de hersenen en organen zoals het hart, de longen en de darmen regelt. De nervus vagus helpt zo het lichaam in een staat van ontspanning te brengen. In deze ‘stand’ is het lichaam relaxed en ‘veilig’.
Het is essentieel dat deze twee systemen in balans blijven om zowel de lichamelijke als geestelijke gezondheid te ondersteunen. Hierbij is een goede wisselwerking tussen activatie en ontspanning nodig, zodat het lichaam optimaal kan functioneren.
"Het brein maakt geen onderscheid tussen een tijger of een ‘papieren tijger’"
Een oeroud stressysteem
We gaan even terug naar de oertijd. Als jagers en verzamelaars leefden we in een gevaarlijke wereld. Kwam u in het bos een wild dier tegen, dan had u twee opties: vechten of vluchten. Voor beide acties maakt het sympathische zenuwstelsel het lichaam gereed. Dit is dus ons primitieve, dierlijke overlevingsmechanisme.
Tegenwoordig hoeven we niet meer bang te zijn voor slangen of tijgers, maar onze oeroude stressreactie is in veel situaties hetzelfde en niet altijd helemaal op zijn plaats. Het brein maakt namelijk geen onderscheid tussen een tijger of een ‘papieren tijger’, in de vorm van een deadline, een volle mailbox of spanningen op het werk. Dit zijn situaties die niet acuut gevaarlijk zijn, maar die ons brein wèl als bedreigend interpreteert. Staat u constant ‘aan’, dan kan dit op de lange termijn schadelijk zijn.
“Draait uw parasympathische systeem continu op volle toeren, dan heeft dit gevolgen op fysiek, mentaal en emotioneel vlak”
Zoals we eerder vertelden, heeft het zenuwstelsel twee delen: een gas- en een rempedaal. Draait uw parasympathische systeem continu op volle toeren, dan heeft dit gevolgen op fysiek, mentaal en emotioneel vlak. Enkele kenmerken van een overprikkeld zenuwstelsel zijn:
Emotioneel:
- Snel geïrriteerd, ongeduldig
- Wisselende emoties, plotseling omslaan
- Gevoel van onrust of spanning
- Somberheid zonder duidelijke aanleiding
- Moeite om de aandacht erbij te houden
Cognitief:
- Moeite om de aandacht erbij te houden
- Vergeetachtigheid
- Gedachten voelen chaotisch of rommelig
Mentaal:
- Mentaal uitgeput
- Simpele dingen voelen als een berg
- Moeilijk beslissingen nemen
Fysiek:
- Versnelde hartslag zonder inspanning
- Drukkende of zeurende hoofdpijn
- Lichaam voortdurend gespannen
- Buikklachten zoals krampen of misselijkheid
- Slecht in- of doorslapen
"Een overmaat aan cortisol verandert de werking van uw hersenen"
Als uw parasympathische zenuwstelsel voortdurend overactief is, produceert uw lichaam te veel van het stresshormoon cortisol. Een overmaat aan cortisol verandert de werking van uw hersenen. Dit gebeurt vooral in gebieden die verantwoordelijk zijn voor emoties, geheugen en leervermogen. U wordt daardoor sneller overvallen door stemmingswisselingen en cognitieve problemen.
Tegelijkertijd verzwakt langdurige stress het immuunsysteem, waardoor u vatbaarder bent voor invloeden van buitenaf. Uw hart en bloedvaten krijgen het ook zwaarder te verduren door een constant verhoogde hartslag en bloeddruk.
Daarnaast raakt uw hormoonhuishouding ontregeld en vertraagt uw stofwisseling. Dit heeft invloed op uw energie, gewicht en algehele gezondheid. Krijgt uw lichaam geen tijd om te herstellen, dan raakt het uitgeput. Op den duur loopt u een verhoogd risico op allerlei chronische klachten en aandoeningen.
Weetje
Ademhalen door de neus heeft een grote invloed op het zenuwstelsel. Het zorgt voor een verschuiving naar een parasympathische staat die gepaard gaat met ontspanning en herstel. Ademhalen door de mond daarentegen activeert het sympathische zenuwstelsel, wat leidt tot een stressreactie.
Is uw zenuwstelsel overbelast? Met deze tips kunt u het zenuwstelsel kalmeren.
1. Diepe buikademhaling: Ontspanning en ademhaling zijn nauw met elkaar verbonden. Doormiddel van diafragmatische ademhaling (ook wel middenrifademhaling genoemd), ademt u diep in door de buik, in plaats van oppervlakkig via de borst.
2. Rustige lichaamsbeweging: Rustige lichaamsbeweging zoals yoga en wandelen in de natuur helpt bij het reguleren van stresshormonen als cortisol. Yoga combineert ademhaling, beweging en mindfulness. Dit is een gouden combinatie die het sympathisch zenuwstelsel (stress) onderdrukt en het parasympathisch systeem (ontspanning) activeert.
3. Neem een massage: Alle soorten massage, van hoofdhuid tot voeten, stimuleren de nervus vagus. Zachte en matige druk is het beste. De focus ligt primair op de nek, schouders en voeten.
4. Zingen of neuriën: Zingen en vooral neuriën stimuleren de nervus vagus via trillingen in de keel, borst en buik. Dit activeert het parasympathische zenuwstelsel, waardoor de hartslag daalt, uw ademhaling rustiger wordt en het lichaam ontspant.
5. Voer handelingen rustig uit: Vertraag! Door handelingen als praten, eten, autorijden en schoonmaken simpelweg rustiger uit te voeren, helpt u het zenuwstelsel te kalmeren. De volgende keer dat u merkt dat u haast heeft, vraag uzelf dan af: is dit ècht zo dringend of zit ik gewoon vast in de gewoonte om te haasten?
6. Gebruik ontspannende kruiden: Enkele kruidensupplementen die kunnen helpen te ontspannen zijn valeriaan, kamille, ashwagandha, magnolia en passiebloem.
“Geduld en een persoonlijke aanpak zijn essentieel voor herstel”
Herstel kost tijd
Voortdurend ‘aan’ staan, is een zware last voor uw mentale en fysieke gezondheid. Het is belangrijk te beseffen dat er geen snelle oplossing is: wat voor de één werkt, hoeft voor de ander niet effectief te zijn. Geduld en een persoonlijke aanpak zijn essentieel voor herstel. Het is van belang om de tijd te nemen, uw lichaam te leren begrijpen en verschillende benaderingen te proberen om het herstelproces in gang te zetten.
Vragen of advies?
Wilt u meer weten over supplementen voor het zenuwstelsel of heeft u een andere vraag? Neem dan contact op met onze deskundige medewerkers via het contactformulier of tijdens kantooruren via telefoonnummer +31 (0)75-612 12 47 (lokaal tarief).
